Trong bài Cát Bụi, nhạc sĩ họ Trịnh có một câu hát nghe qua tưởng nhẹ như khói, nhiều người có lẽ để trôi theo giai điệu mà chưa kịp dừng lại suy ngẫm: “Ôi cát bụi phận này/ Vết mực nào xóa bỏ không haỵ”.
Bà Đặng Tuyết Mai (vợ ông Nguyễn Cao Kỳ), trong một dịp gặp gỡ giới văn nghệ, đã được chính TCS chậm rãi giải thích về câu hát ấy - một hình ảnh vừa giản dị, vừa buồn bã đến nao lòng. Ông kể về sự khai sinh và khai tử, như được ghi lại trong bài hát “Cát bụi”, nơi những làng xã xa xôi của miền quê Việt Nam: “Khi một đứa bé được sinh ra thì bố mẹ đứa trẻ báo cho làng xã biết.
Người ta ghi tên đứa bé vào một cuốn sổ bằng viết mực…, thế rồi khi đứa bé lớn lên sau lũy tre xanh, trưởng thành, già… nếu chết đi thì người nhà cũng báo cho làng xã biết; người ta cũng lấy cái bút gạch tên người chết trong cuốn sổ đinh này là xong một đời người”.
Một đời người, rốt cuộc, chỉ gói gọn trong vài nét mực - lúc được viết vào, khi bị gạch bỏ. Bởi vậy, khi cuộc đời khép lại, câu hát “Vết mực nào xóa bỏ không hay” hiện lên không còn là lời than mơ hồ, mà là một sự thật lặng lẽ, lạnh mà thấm sâu. Không mông lung, không huyền hoặc - chỉ là cát bụi trở về với cát bụi.
=====
Vào một buổi chiều ngày tháng không còn nhớ, tôi một mình đến rạp Casino xem phim "Hiệp sĩ mù nghe gió kiếm" tập 6. Đây là bộ phim nhiều tập, đã xem tập này thì không thể không chờ xem tập khác. Nói chung là tập nào cũng hấp dẫn. Trong 6 tập có đoạn hiệp sĩ mù xuất kiếm giải cứu cho một nàng Kiều xinh đẹp. Cứ mỗi tuyệt chiêu xuất ra là nghe có một tiếng nói bình giả ca ngợi. Đường kiếm như có thêm sức mạnh mỗi lúc một uyển chuyển huy hoàng hơn. Sau khi cứu được nàng Kiều, hiệp sĩ mù quay về phía tiếng nói vái tay chào hỏi. Hoá ra bên vệ đường dưới gốc cây to có một người mù khác đang ngồi xếp bàn, trên hai chân có cây đàn bọc trong bao vải gác ngang. Người nghệ sĩ mù có nhã ý chơi một bản đàn tặng hiệp sĩ mù. Hai người bèn kéo nhau vào một khu rừng gần đấy. Hình như rừng vào thu nên các cành đều trơ lá, chỉ thấy một đám lá vàng đỏ trải dài trên mặt đất. Hai người ngồi tựa vào hai gốc cây đối diện nhau. Tiếng đàn cất lên như một lời than thở ngậm ngùi về đất trời, về kiếp người. Tiếng đàn nửa chừng bỗng đứt giây. Người nghệ sĩ mù nói: có kẻ bất thiện dang nghe lén. Quả đúng như vậy, có một tên gian đang rình rập hiệp sĩ mù. Thế là hai người lặng lẽ chia tay.
Hết phim, tôi tản bộ ngang trên đường phố. Không hiểu sao cái đoạn phim ngắn ngủi ấy khiến tôi buồn buồn. Chiều tôi về nhà, sau khi ăn, tôi ngồi đọc lại cuốn "Zorba le Grec". Đến đoạn Zorba than thở: "Chim đa đa ơi thôi đừng hót nữa, tiếng hót mày làm tan nát tim ta", tôi bỗng gập sách lại và không đọc nữa. Có một cái gì đó thật trùng hợp trong cùng một buổi chiều. Một nỗi buồn hay một điều gì đó gần với sự rời xa ly biệt đang cựa mình thức dậy trong tôi. Tôi lại ra đường tìm một góc quán quen thuộc ngồi. Trên đường trở về nhà, trong đầu bỗng vang lên một tiếng hát. Tôi lập đi lập lại nhiều lần trong đầu, hát thành tiếng khe khẽ. Đến khi về nhà ghi lại thì bài hát đã gần như hoàn chỉnh. Sáng hôm sau mang hát cho một số bạn bè nghe, hầu như ai cũng thích.
Đó là câu chuyện sự ra đời của bài Cát Bụi.
Mỗi bài hát đều bắt nguồn từ một duyên cớ nào đó. Có khi từ một câu chuyện không đâu.
Bây giờ thì người hiệp sĩ mù kia đã chết rồi. Khoảng hai năm nay. Người viết Zorba đã qua đời dĩ nhiên con chim đa đa kia cũng đã chết. Và nếu Zorba là một con người có thật được Nikos Kazantzakits tiểu thuyết hoá thì nay ông cũng mất rồi.
"Tiếng động nào gõ nhịp không nguôi .."
Thời gian đã nghiền nát tất cả thành cát bụi hết rồi.
- Bài viết: Cát bụi
- Theo: TCS-Home (Tạp chí Thế Giới Âm Nhạc, số 1-1998)
